رها
هنگامی که برای جلسه هفته ای دو بار می روم نزد دکتر جواهری، از این که دورۀ انتظار به پایان رسیده و اوضاع پیش می رود راضی است ولی در ضمن نگران اینکهزیادیبه من فشار بیاید. پیشنهاد می کند از پدر و مادرم بخواهم چند روزی برویم جای ساکتی که کمی با اتفاقاتی که دارد رخ می دهد فاصله بگیرم، و از نظر روحی استراحت کنم. تصمیم می گیرم همین کار را بکنم. در واقع لحظه ای که از آبعلی دور می شویم که برویم باغی که مربوط به یکی از اقوام خان جون است، آرامش به من دست می دهد و امید به این که همه چیز مطابق میلم پیش برود پیدا می شود.
از تهران دیر راه افتاده بودیم و درنتیجه وقتی به مقصد می رسیم شب شده. خانواده ای که مهمان آنها هستیم خیلی از ما استقبال می کنند. غذای فراوانی تهیه دیده اند و اصرار دارند که همه خیلی بیش از حد معمول غذا بخوریم. اصولاً از این نوع تعارف بیزارم، به خصوص که بدم میاید زیادی غذا بخورم، اما این دوستان آنقدر مهربانند که دلم نمی آید بی میلی نشان دهم.
فرداصبحش پدرم می خواهد کتاب بخواند و زانوی مادر اذیتش می کند. درنتیجه بعد از صبحانه با عمو جمشید میروم پیاده روی مفصل. کنار رود کوچکی که دو طرفش درختهای تبریزی جوان ردیف هستند قدم می زنیم. کسی نیست، در نتیجه کفش ورزشی و جورابم را در می آورم و پا برهنه می روم روی سنگهای وسط رود. آب غرغر کنان ازلای انگشت پایم می گذرد. عمو جمشید می گوید: جوان که بودیم خیلی می آمدیم اینجا. خیلی با صفا بود.
ـمگه الان با صفا نیست؟
ـفرق میکنه رها جون، همه چی فرق می کنه. وقتی به عقب نگاه می کنیم و یادمان می آید چطور بود… توزیادی جوونی، نمیدونی ایران چه جوری بود.
ـهمین طوری هم که هست دوستش دارم ولی میدونم برایشمااینطور نیست.
ـاین چه حرفیه؟! میدونی عاشق ایرانم. اما منو خسته کرده.
این جا هم، مانند مواقع دیگر، متوجه می شوم که از زمان آن اتفاق در زندان، دنیا را طور دیگری می بینم، مردم را طوری حس می کنم که قبلاً نمی کردم. به صورت متضاد، بعضی وقتها، مواردی که برایم مهم بود الان نسبت به آنها کاملاً بی تفاوتم، در صورتی که برعکس، بعضی وقتها نسبت به بعضی چیزها شدت و هیجانی در خود می بینم که قبلاً سراغ نداشتم. دست عمو جمشید را در دست خودم میگیرم. من چیزی از آن گذشته نمی دانم و حتی اگر به دقت تعریف کند چگونه بوده، با صفایی که او می گوید سی، چهل، پنچاه سال پیش احساس می کرده، برای من مفهومی ندارد. حتی وقتی هوای این جا همین اندازه ظریف، و حتی آفتاب به همین اندازه داغ بود، من چطور می توانم از ایرانی که او شناخته تصوری داشته باشم به غیر از طریق داستانهایی که می شنوم؟
می گوید: ببین، یک دقیقه پیش که میخواستی پا برهنه باشی و کفش و جورابت را درآوردی و یا پاچه شلوار جین ات را بالا کشیدی، دور و برت را نگاه کردی تا مطمئن باشی کسی نیست. تو با این محدودیتها بار اومدی در نتیجه چطوری می تونی بدونی وقتی محدودیتی وجود نداشت چه جوری بود؟
ـشما واسه این ناراحتی عمو جون؟
ـناراحتم؟ نمی دونم دختر جون . بعضی وقتا که به حال خودم فکر می کنم از خودم می پرسم: حالا اگه انقلاب نشده بود چی؟ اگه در این رژیم وحشتناک مذهبی زندگی نمی کردیم چی؟ آیا گذشت زمان رو به همین شدت حس می کردم؟ آیا تمام خاطراتم به همین درجه تلخ به نظر می رسید، چون اصلاً ربطی با آنچه که امروز می گذره نداره؟ یا این که مساله اصلی پیر شدنه؟
از جایم بلند می شوم، با دستم که هنوز دست عمو را گرفته او را می کشم بالا. پای برهنه ام را در کفش ورزشی ام فرو می کنم بدون این که بند آن را باز کنم. به سوی خانه باز می گردم. هوای کوهستانی را عمیق تنفس می کنم، به اندازه گل شقایق که درمقداری علف آن پایین در باد می رقصد احساس سبکی می کنم.
می گویم، چه فکر خوبی بود دوتایی بریم پیاده روی. هرگز پیش نمیاد با شما باشم و حرفای شما را بشنوم، بدونم توی قلبتان یا زندگیتان یا قدیما چی هست. اما ببخشید به نظر میرسد بیشتر وقتا فقط از ایرونیا ایراد می گیرید که به نظر من خیلی منفیه.
ـمیدونم، حتی به گوش خودم منفی به نظر میرسه، اما منظورم این نیست. راستش غصه ام میشه که ملتی آنقدر با استعداد و باهوش همیشه توی این دامهای خطرناک میفته، اصلاً برای خودشون فکر نکنن و تنها این الگوهایی که قرنهاست این مملکت و بلکه این منطقه را داغون می کنه تکرار کنن. بعدش این فکر برام پیش میاد که آخه چرا. راستشو بخوای چیزی که بیش از همه منو اذیت میکنه اینه که چقده همه چیز خودمونو انکار می کنیم. میدونی چقده دائم می گیم عاشق ایران و ایرانی هستیم ولی از رفتارمان کاملاً پیداست که این طور نیست. تو هیچوقت خارج نبودی اما باورت میشه ایرونی از دور ایرونی رو میشناسه و فوری راهشو کج میکنه تا برخوردی پیش نیاد.
ـاز کجا میدونن کی ایرونیه؟
ـفوری می فهمیم.
در راه بازگشت می گویم بعضی وقتها اینطور به نظر می رسه که اوفکر می کند ما غیر متمدن هستیم در صورتی که چنان تمدن بزرگی داشتیم. عمو میگوید آنچه که قرنها یا هزارها سال پیش داشتیم، مهم نیست.
ـمثل اینه که یکی بگه من سالها پیش خیلی ثروتمند بودم یا خیلی قدرتمند بودم یا خیلی زیبا بودم یا خیلی جوون. آنچه که الان هستی مطرحه.
بعد سوژه را عوض می کند:اما راست میگی؛ خیلی خوب شد این گردش را با هم رفتیم. دکتر جواهری خوب فکری کرد گفت چند روزی دور بشین. شاید کمکت کنه، در جریانی که حالا باهاش روبرو میشی. تو خیلی شجاعی، محال بود جای تو باشم، محال بود هیچکس جای تو باشه.
می خندم: پس حالا شدم قهرمان؟
ـالبته.
پدر و مادرم نزدیک درخت خرمالویی نشسته اند که تازه دارد جوانه می زند وقتی می بینند داریم نزدیک می شویم برایمان دست تکان می دهند. قیافه شان حاکی از صفا و خوشحالی است. من هم احساس آرامش درون می کنم، حسی که مد تهاست به من دست نداده. بقیه بودنمان در آن محل به خوبی می گذرد. کیف می کنم از بازی با یک پسربچه کوچکی که نوۀ کسی است. موهای فرفری دارد و صدایی ظریف، خیلی مامانی است و فکرم را از تهران و معرکه ای که در آن جا در انتظارمان است دور نگه میدارد. با بردیا و آتوسا هم صحبت می کنم. حسین یک بار تلفن می زند ولی مثل همیشه حرف زیادی برای گفتن ندارد به غیر از احوالپرسی. درضمنمیگوید آقای شهروندی او را از حضور در محاکمه منع کرده است.
تاریخ محاکمه را گذاشته اند شنبه، اولین روز هفته. پنجشنبه شب بر می گردیم تهران تا خودمان را ا نگه میدارد لاً از نظر فکری آماده کنیم. صبح زود خودمان را به دادگاه می رسانیم. دکتر کاظمی که از قبل رسیده کاغذ بازی ها را انجام می دهد، بعد همه می نشینیم در یک اتاق انتظار – پدر و مادرم، عمو جمشید، دکتر کاظمی. برایمان چای می آورند. مقداری در راهرو سر و صدا میپیچد، صدای کسانی که دارند وارد دادگاه می شوند. از دکتر کاظمی می پرسم چند نفر در آن جا خواهد بود، می گوید اتاق دادگاه متوسط است. بنابراین حدوداً پنجاه نفر.
ما را صدا می زنند. من با وکیلم روی نیمکتی جلوی دادگاه قرار می گیریم. روی نیمکت دیگری آن طرف صحن دادگاه آن دو نفر گارد قرار گرفتها ند، با افرادی که لابد وکلایشان هستند. زندانیها همان لباسهای پیژامه وار از پارچۀ کلفت خاکستری تنشان هست که در آن محاکمه های دسته جمعی مخالفان دیده بودیم. این موضوع داستان را مسخره تر می وانمودمیسازد چون انگار افرادی که امروز محاکمه می شوندهمین الان از رختخواب درآمده اند. مسئولین دفتر دادستانی عبارتند از سه نفر شخصی و یک آخوند که با فاصلۀ کمی از ما نشسته اند. دکتر کاظمی درگوشی به من می گوید که دادستان کل آقای جعفری خودش نیست اما دادستانهای دیگری را به نمایندگی فرستاده است. هیچکس به من نگاه نمی کند. بعد قاضی ابوالقاسم صلواتی وارد می شود،با همکارانشکهپشتسرشمیایند. قاضی مرد تنومند عبوسی است با ته ریش تیره و موهای بسیار سیاه که روی گوشش و مقداری پیشانی کوتاه او را پوشانده، مانند یک کلاه گیس بد قواره که اندازه هم نباشد.
جریان دادگاه را با بسم الله الرحمن الرحیم شروع می کند و بعد یک منشی جزئیات قضیه را می خواند که روز۲۹ تیرماه ۱۳۸۸ دو فرد به نام لطفعلی برادران و رحمت الله چایچی به شکنجه و تجاوز رها افشار در زندان منفی چهار وزارت دادگستری متهم هستند. فرد سوم به نام عماد کرجی خودکشی کرده است. سپس مطالب بسیار طولانی قضایی و اجرایی انجام می گیرد. قاضی که ناهار اعلام تنفس می کند، افراد خانواده و خودم حوصله نداریم برویم بیرون غذا بخوریم. در واقع هیچکدام زیاد گرسنه نیستیم. می رویم در همان اتاق انتظار می نشینیم و پدرم یکی را می فرستد کباب و گوجه بیاورد.
تازه بعد از دو روز مذاکرات کرخ کننده آن دونفر را یکی بعد از دیگری احضار می کنند به تریبون جلوی دادگاه. رو به قاضی می ایستند و یکی بعد از دیگری می گویند هرگز مرا ندیده اند. بعد باز هم مقداری مذاکرات و صحبت انجام می گیرد و بالاخره مرا برای دادن شهادت احضار می کنند. نمی دانم چقدر پشت آن تریبون ایستاده ام. به نظرم شهادتم خیلی سریع گذشت ولی پدر و مادرم بعد گفتند بیش از دو ساعت طول کشید. همچون روز مقابله با گاردها – و این بار قرص مسکن هم نخورده ام – تمام مدت آرام هستم، صدایم هرگز نمی شکند، اشک به چشمانم نمی آید، موقع تعریف کارهایی که این گاردها با من کرده اند، بر می گردم و آنها را که پشت سرم نشستهاندنگاهمی کنم. حضار در سکوت کامل گوش می دهند. همه جدی هستند، هتی چند نفر سپاهی که نمیدانمبهچهدلیلحضوردارند. آن یکی دو باری که بر می گردم پشت سرم را نگاه می کنم، به نظر گرفته می رسند. همه در دادگاه به دقت به حرفم گوش می دهند در صورتی که مستقیم درباره کتک خوردن، مو کشیدن ها، کوبیدن سرم به دیوار، بریدگی گردنم به وسیله آلتی برنده، ضربه دیدن مچ پایم روی لوله کنار دیوار و زدن وحشیانه کف پایم به وسیله چوب و ابزار دیگری که نتوانستم ببینم چیست. برای توضیح بقیه اتفاقات، الفاظ و کلماتی که با دکتر کاظمی تمرین کرده بودم یاری می کند. بدون آن که وارد جزئیات شوم، هر طوری هست تجاوز به وسیله آن سه مرد را توضیح می دهم و نیشگون گرفتن نک سینه هایم با چنان زوری که چندین هفته طول کشید تا دردش از بین برود، تجاوز از عقب به وسیله برادران و حرفهای رکیک و زننده ای که تمام مدت حمله این مردان به کار می بردند. همین که تعریف میکنم، صدای بریدگی نفس بین حضار به نظرم نشان دهنده آن است که هر طوری هست واقعیت آنچه که در زندان رخ داده را به خوبی توضیح داده ام. بعد دادستان عکسهایی را که در بیمارستان گرفته شده بود به عنوان مدرک وارد می کند. قاضی بدون تغییر قیافه نگاهی به آنها می اندازد، بعد وکیل خودم و وکیل مدافع آن دو نفر را صدا می زند تا بیایند جلو و عکسها را ببینند چون حضار حق دیدن آنها را ندارند.
من بسیار متعجب و عصبانی می شوم. باورم نمی شود که عکسهایی به این حد خصوصی و در ضمن آن قدر تحقیرآمیز را به این افراد نشان دهند اما دکتر کاظمی بعدا به من می گوید که صورتم را کاملاً محو کرده بودندو زخمها و کوفتگیها به حدی بود که اصلاً سینه هایم و اعضای تناسلیم دیده نمی شد. مجبورم حرفش راباور کنم اما به هر حال چه من در آن عکسها شناخته شوم یا نه معلوم بود که از من است.
جریان به صورت باوقاری ادامه پیدا میکند، تااین کهکاملاً غیر منتظره وکیل برادران مرا به این متهم می کند که رفتارخودم باعث شد این مردان تحریک شوند. دکتر کاظمی در جوابش می گوید وقتی دزد خانه آدم را می زند و اشیایی را می برد کسی نمی گوید صاحبخانه آنها را تحریک کرده.
وکیل برادران می گوید فرق می کند. دختران بی حیا چون او این نوع توجه را به خودشان جلب می کنند.دکتر کاظمی خیلی تند می گوید: این محاکمه خانم افشار نیست.
وکیل ول نمی کند: «اما موکل شماست، خانم افشار،که باعث شداین شرایط به وجود بیاید.»
قاضی می خواهد چیزی بگوید اما دکتر کاظمی با خشم می پرد وسط حرفش و می گوید به نظر او روش دفاعش متناقض است. از طرفی می شنویم موکلش هرگز مرا ندیده و از طرف دیگر می گوید به خاطر رفتار هرزه این دختر این بلا را بسرش آورده، کدام درست است؟
قاضی سرفه ای می کند، بدون این که نظری بدهد، و به وکیل که مردی با صورت گوشتالوو سرخ– در واقع چون پوست تیره ای دارد، می شود ارغوانی – خیره می شود. وکیل می گوید لابد سوء تفاهم شده اما توضیح نمی دهد در چه موردی و شروع می کند مدارکی را که جلویش قرار گرفته پس و پیش کردن.
داستان همین طور ادامه دارد. روزها و هفته های بعد مطالب قضایی عجیب، خسته کننده، با چانه زدن و جر و بحث های بی انتها در مورد کوچکترین جزئیات ادامه می یابد. متخصصین گوناگون می آیند برای طرفین شهادت میدهند. ماموران زندان، پزشک زنی که اول در شریعتی مرا دید، جراحی که مرا بخیه کرده بود، کسی که از پزشکی قانونی، که سخنانش مخلوطی است از حرفهای مثلاً علمی، بعد تعهدات مهم اسلامی، و بالاخره دفاع پرشور یازتشکیلات این مملکت مقدس، تا این که قاضی او را مرخص می کند و می گوید شخص دیگری از همان تشکیلات بیاید گزارش کوتاهتری بدهد. بعد شاهدانی می آیند که درباره خصوصیات اخلاقی مثبت مدافعین صحبت می کنند، معلم دبیرستان برادران، همسایه های چایچی که به تفصیل تعریف می کنند چگونه سالهای تمام او به همه توجه و محبت کرده و چنین آدمی امگان ندارد مرتکب جنایتی شده باشد که به او نسبت می دهند. هنگامی که نزدیک بود عروسی دختر نوجوانی به هم بخورد چون فامیل نامزد که متمول تر بوده دنبال موقعیت بهتر می گشتند و خانواده دختر را کوچک کردند و شروع کردند به شایعه پراکنی، چایچی بود که جلوی شایعه ها را گرفت و نسبت به وقار و پاکی عروس آینده شهادت داد و دستبرنداشت تا عروسی سر گرفت. چیزی نمانده من هم قاطی حرفها شوم و بگویم احتمالاً اشتباه از من بوده. تازه دارم می فهمم سه نفری که به من تجاوز کردند و شکنجه ام دادند وبرای بقیه عمرم مرا زخمی کرده اند – شهروندهای نمونه ای هستند که همه باید به وجود آنها افتخار کنند!
قادر نیستم در تمام مدت به جریاناتی که می گذرد توجه کنم، بعضی وقتها حواسم پرت می شود و هنگامی که مطلب جالبتری پیش می آید بر میگردد سر جایش. این وضعیت عجیبی است. این که اتفاقی به این حد مهم که در زندگی من اتفاق افتاده در این محل مورد بحث باشد و من گاه و بیگاه اصلاً یادم نباشد چرا.
وقتی مامور زندان که مسئول نگهداری کارت شیفت است را صدا می زنند، کسی از دفتر دادستان کارتهای مربوط به روز تجاوز را به وی می دهد. به دقت به آنها نگاه می کند و وقتی به او دستور داده می شود از روی آنها بخواند با صدای بلند همین کار را می کند. اینها کارتهای شیفت هر سه گارد است (که قاضی اجازه نمی دهد کارت عماد کرجی را وارد کنند چون او درگذشته) و کارت مینا در آن روز، از یازده صبح تا هشت شب. وقتی مامور این ساعتها را می خواند، دادستان توضیح می دهد مناسبتمطرحکردن شیفت این زندانبان بعداً روشن خواهد شد. بعد از این که مامور تصدیق می کند که این ساعات را از روی کارتهای اصلی خوانده و دستی در آن برده نشده، آنها را بر می گرداند به میز دادستانی.
__________